Şubat 2009 için Arşiv


Emperyalizm

Cumartesi, 28 Şubat 2009

Emperyalizm

Emperyalizm

Bir devletin, başka devlet ve ulusları gerek doğrudan doğruya, gerek, iktisadi bağımlılık yoluyla sömürü alanı durumuna getirmesi ya da bu amaçla yürüttüğü politika. Marksist kuramcılardan Rosa Luxemburg ve Lenin’in geliştirdiği emperyalizm kuramı, en yüksek aşamasına varmış olan kapitalizmin gelişmesini açıklamaya ve bundan Marksist politikanın izlemesi gereken yönleri çıkarmaya çalışır. Lenin, emperyalizmin beş temel ekonomik karakterinden, kapitalist ülkelerin fetih savaşlarına girişmeleri gerektiği sonucuna varır. Bu savaşlarla tükenerek umutsuzluğa düşen halkalar için, ayaklanmaktan başka çıkar yol kalmayacak o andan başlayarak devrim hazırlıklarına girişecektir. Kapitalist üretim biçimi, varlığını sürdürmek için değişmek zorunda kalır. Böyle ona karşı savaşanlarda yeni araştırma eğilimleri uyandırır. Mao Çe Tung dışında, emperyalizmin başlıca çağdaş kuramcıları Amerikalı radikal ekonomist P.A. Baran, P.M. Sweezy ve S. Amin, C. Bettelheim gibi sosyologlardır.


Empedokles

Cumartesi, 28 Şubat 2009

Empedokles (İÖ 490-430)

Empedokles

Yunanlı filozof, devlet adamı ve şair. Yaşamı üzerine pek bilgi bulunmayan Empedokles, efsaneye göre kendini tanrı ilan etmiş ve bunu kanıtlamak için kendini Etna Yanardağı’nın kraterine atmıştır. Bugün elimizde “Doğa Üzerine” adlı manzum eserinin bir bölümü ve “Arınmalar” adlı uzun şiirinin yaklaşık 100 dizesi bulunan Empedokles, herşeyin “kökü” olan ateş, hava, su ve toprağın “sevgi” ile birleşiğ “kavga” ile ayrılarak”, şeyleri oluşturduğuna inanıyordu.


Süleyman Çelebi

Cumartesi, 28 Şubat 2009

Süleyman Çelebi (1377-1411)

Süleyman Çelebi

Osmanlı şehzadesi. Sekiz yıla yakın padişahlık yaptığı halde Osmanlı padişahları arasında yer almaz. Yıldırım Bayezid’in oğludur. Timur’un eline düşmekten kurtulup kardeşleriyle taht kavgasına tutuştu. Çandarlı Ali Paşa’nın da yardımı ile Edirne’yi ve yöresini ele geçirip padişahlığını ilan etti. Önceleri başarılı bir yönetim kuran Süleyman Çelebi sonradan içkiye ve eğlenceye düşünce kardeşi Emir Musa’nın baskını sonucunda tahtından oldu. Kuşatmadan kurtulup İstanbul’a doğru kaçarken köylülerce tanınıp öldürüldü.


Emirgan

Cumartesi, 28 Şubat 2009

Emirgân

Emirgan Korusu

İstanbul Boğazı’nın Rumeli yakasında semt. Rumelihisarı ile İstinye arasındadır. Eskiden yamaçlardan kıyıya kadar korularla kaplı olan buralara 17. yüzyılda Feridunpaşa Bahçesi denirdi. Revan Seferi’nde Revan Kalesi’nin 4. Murat’a teslim eden İranlu Mirgune Han’a bağış olarak verilince Mirgune adını aldı, sonra bu ad zamanla Emirgan’a dönüştü. Tepede bulunan Emirgan Parkı’nda İstanbul Belediyesi’nce lale yerleştirilmekte, ilkbaharda Emirgan Lale Festivali’nde, koru İstanbul halkınca ziyaret edilmektedir.


Emile ya da Eğitim Üstüne

Cumartesi, 28 Şubat 2009

Emile ya da Eğitim Üstüne

Jean-Jacques Rousseau

Jean-Jacques Rousseau’nun bir çocuğun eğitimini konu alıp işleyen romanı (1762). Yazar eserinde, doğa ile kültür arasındaki çatışmaya bir çözüm araştırırken, 18. yüzyıl Avrupa toplumunda yaşamaya hazırlanan bir insanı doğal yoldan, doğa içinde eğitmeyi öngörür ve tasarısını uygular. Anasız, babasız ve balbumu gibi etkilenmeye hazır saydığı “Emile”‘i eğitmeni ile baş başa bırakır. “Tanrı’nın yarattığı her şey iyidir” ilkesine inanan eğitmen onu eğitmeye değil, doğal olarak geliştirmeye çalışır. Emile, her bilgiyi doğa ile ilişki kurarak kendi kendine öğrenir. Yirmi yaşına gelince, tıpkı kendisi gibi yetişmiş bir kızla (Sophie) karşılaşıp evlenir.

Bir ütopya niteliğinde olan Emile romanı, eğitimcileri ve filozofları, yüzyıllar boyunca düşündürmüş ve etkilemiştir. Ezbercilikten uzak, gözleme ve deneye dayalı, öğretmenin değil, öğrencinin etkinliğine yer veren çağdaş eğitim sistemlerinin oluşmasında bir romanın önemli etkisi olmuştur.


Emekli Sandığı

Cumartesi, 28 Şubat 2009

Emekli Sandığı

Emekli Sandığı

Devlet memurlarının emeklilik işlemleriyle uğraşan, Maliye Bakanlığı’na bağlı tüzel kişiliğe sahip kamu kuruluşu. Merkezi Ankara’dadır. Sandığa, genel bütçe, katma bütçe, özel idare, belediye ve kamu iktisadi teşebbüslerinden aylık alan memurlar bağlıdır. Sandığın gelirleri, memurların aylığından kesilen ödeneklerle, kendi kuruluşlarının onlar adına ödedikleri paralardan ve sandığın işletmelerinden sağlanan gelirlerden oluşur. Sandık, emekli memurlara, memurların dul ve yetimlerine emekli aylığı öder, ilaç ve tedavi giderlerini karşılar. Emekli aylıkları ve bütün ödemeler, devlet bankaları aracılığı ile ödenir.


Embriyo

Cuma, 27 Şubat 2009

Embriyo

Embriyo

Döllenmiş yumurtanın dölüt haline gelinceye kadar geçirdiği evrede, yavruya verilen ad. Bitkilerde tohumlarındaki bitki taslaklarına da embriyo denirse de terim daha çok insan ve hayvan yavrularının ilk gelişim evresi için kullanılır. İnsan embriyonun döllenmeden sonraki sekizinci günü, yumurtanın embriyo noktacığından başlayarak gelişir. Bu embriyo noktasının hücreleri, bir süre çoğalarak, iki kat oluşturacak biçimde farklılaşır. Bunlar ektoplast (dışkat) ve endoplast (içkat) adını alır. İkinci haftanın sonunda, dışkatın bazı hücreleri farklılaşarak mezoplast (ortakat) denen üçüncü bir kat oluştururlar. Embriyo evresi, insanda üç ayda tamamlanır ve bu süre içinde söz konusu katların hücreleri durmadan çoğalıp farklılaşarak, ektoplasttan deri ve bütün sinir sistemi, mezoplasttan ise bağırsaklar ve bunların eklentisi olan organlar oluşur. Sekizinci haftada embriyonun boyu 28 mm’yi bulur ve görünümü insan biçimini alır.

Embriyo, yaşamı süresince kötü etkiler alırsa biçim bozukluklarına uğrayabilir. Ektoplast katı, özellikle çoğalma sürecinin doruk noktasında olduğu sırada, zararlı etkilere karşı, diğer katlardan daha duyarlıdır. (daha fazla…)


Emanatı Mukaddesi

Cuma, 27 Şubat 2009

Emanatı Mukaddesi

Emanatı Mukaddesi

İslam dini ve tarihi bakımından önem taşıyan kişilerden kalan eşyalar. İslamın ilk yüzyıllarında toplanıp saklanan bu eşyalar 1517 Mısır Seferi’nde halifelikle birlikte Osmanlı Devleti’ne geçti. Mısır’dan getirilen eşya ile birlikte Suriye, Filistin ve İran’dan derlenenler de Topkapı Sarayı’nda önce iç hazineye, sonra Has Oda’ya yerleştirilerek, saklanması ve bakımı özel bir yönteme bağlandı. Emanatı Mukaddese’nin en önemli eşyası Hz. Muhammed’in hırkasıdır (Hırkai Saadet). Ondan sonra Hz. Muhammed’in Uhud Savaşı’nda kırılan dişinin bir parçası (Dendanı Saadet) gelir. Peygamber’in sakalı (Sakalı Şerif) ve ayak izlerini taşıyan kalıplar, Peygamber’in mühürü (Mührü Saadet), kılıcının kabzası, oku ve yayı, nalınlarından biri, bir mektubu, seccadesi ve başka peygamberler ile ilk halifelere ait bazı eşyalar da kutsal emanetler arasında bulunmaktadır.


Şeyh Elvanı Şirazi

Cuma, 27 Şubat 2009

Şeyh Elvanı Şirazi (15. yüzyıl)

Mutasavvıf. Sultan Orhan zamanında Anadolu’da yerleşmiş ve Türkleşmiş bir İranlı aileden geldiği, bu nedenle Şirazî sanıyla anıldığı anlaşılmaktadır. Hacı Bayram Veli’nin halifeleri ya da dostları arasında bulunduğu da söylenir. Şebüsteri’nin Gülşeni Raz’ını (Sırların Gül Bahçesi) Farsça’dan Türkçe’ye çevirdi. Tasavvufun gizemli deyimlerini açık ve güzel bir Türkçe ile nazıma geçirdi.


Paul Eduard

Cuma, 27 Şubat 2009

Paul Eduard (1895-1952)

Paul Eduard

Fransız ozanı. İlk şiirlerini Ödev ve Kaygı adıyla 1917′de yayımladı. Şiirlerini herkesin anlayabileceği bir dille yazdı. Bu şiirlerinde barışa olan inancını ortaya koydu. Dadacılar’a katıldı (Hayvanlar ve Adamları, 1920), sonra gerçeküstücülerin öncüleri arasında yer aldı. (Ölmemekten Ölmek, 1924; Aşk, Şiir 1929; Aracısız Yaşam, 1932). Bu dönemde Eluard, şiirlerinde daha çok sevgi, başkaldırma ve düşsel konulara eğildi. 1938′de gerçeküstücülükten ayrılarak İspanya iç savaşıyla ilgili toplumsal içerikli şiirler yazmaya başladı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Fransız Direniş hareketine katıldı (Şiir ve Gerçek, 1942; Almanlar’la Buluşma, 1944), sonra militan bir komünist oldu (Siyasi Şiirler, 1948; Bir Ahlak Dersi, 1944). Yayımladığı kitapların sayısı yirmiyi aşar. Eluard insan sevgisini dile getiren akıcı ve şiir dolu, etkileyici diliyle 20. yüzyılın en zengin eserlerini verdi. Bu nedenle dünyanın en büyük aşk ozanlarından biri olarak tanınır.